این مطلب را برای رفع نگرانی مجید نوشتم که درخصوص منطقه پردیس جم ابراز نگرانی از ترویج خرافه پرستی کردند. به ایشان میتوان گفت که مطالب ارائه شده از این منطقه، تنها سفرنامه ای از دیده ها و شنیده هاست و به هیچ وجه ترغیب به افکار موهوم و علائق و احساسات غیر واقع و تشویق به رفتارهای ناهنجار نمی نماید.
تعریف خرافات:
خرافات سخنان پریشان و نامربوط، سخنان بیهوده و پریشان که خوش آیند باشند وسخنان خوش پریشان.
در لغت نامه عمید خرافات جمع خرافه به معنای حدیث باطل، سخن بیهوده و یاوه.
تعاریفی دیگر از گوشه وکنار جهان از جمله، خرافات عبارتند از معتقدات، باورها یاانجام کارهایی که هیچگونه ریشه عقلانی ندارند. خرافات به اسطوره ها و پیشگویی ها مربوط می شوند .
خرافات عقاید وباورهای عامه مردم است که ریشه دیرینه دارد .
بعضی از معتقدات و آداب و رسوم همگانی مانند اعتقاد به نظر زدن یا اثر طلسم ها در بیشتر دوره های تاریخی و در اکثر نقاط جهان وجود داشته و دارد. پاره ای خرافات هم ممکن است مختص یک کشور، منطقه یا دهکده ویا حتی گروه و خانواده خاصی باشد.
چند نمونه از خرافات:
₪ نظر زدن به این معناست که شخص حسودی - اغلب بطور ناخواسته - موجب بروز مشکل یا بیماری برای دیگران می شود .
₪ اگر کف دست راستتان بخارد پولی نصیبتان می شود و اگر کف دست چپتان بخارد پولی از دست می دهید.
₪ بلند شدن از رختخواب از سمت چپ یا به پشت باعث بد خلقی در آنروز می شود.
₪ دیدن یک گربه سیاه در صبح بد یمن است.
₪ زیاد خندیدن باعث گریه و ناراحتی می شود.
₪ دیدن کلاغ زاغی نشانه ای از غم و اندوه است.
₪ اگر شخصی خوابی ببیند که دندانش افتاده است یکی از اقوامش خواهد مرد.
₪ اگر در سطح فنجان تفاله چای شناور بماند نشانه ای از آمدن یک غریبه است.
₪ اگر در روز اول سال نو لباس جدید به تن نداشته باشد تا آخر سال پول کمی به دست می آورد.
منشاء خرافات:
۱- از نظر روانشناسان ، خرافات در مواقع حساس و لحظه های عدم اطمینان و اعتماد بر آینده بوجود می آیند. مثلاً در ارتباط با مسائلی چون تولد ومرگ و مرض و … تا از این طریق از اضطراب و تشویش رها شده تسکین خاطری یابند . جادو و جنبل، دعا گرفتن برای علاج بیماران وسیله ای است برای تسکین و احساس آرامش.
اگر بپذیریم که خرافات عامل کاهش دهنده اضطراب است، بنابراین روشن می شود که چرا طبقاتی از مردم که مدام در معرض خطر قرار دارند از بقیه مردم خرافی ترند و نیز طبق تحقیقات انجام شده افراد فوق العاده متعصب خرافی ترند. طبقات اجتماعی هر چه پائین تر باشند، شخص خرافی تر است. اما هر چه تحصیلات عالی تر باشد خرافات کمتر و هر چه هوش بیشتر باشد فرد کمتر خرافی می باشد.
علل شیوع خرافات:
عقاید باطل، بدعتهای خانمان برانداز، مکتبهای باطل، تقلید کورکورانه از نیاکان یکی دیگر از علل منتقل شدن خرافات از نسلی به نسل دیگر است. اصولاً پیروی از پیشینیان اگر به این صورت باشد که انسان عقل و فکر خود را در بست دراختیار آنها بگذارد، این کار نتیجه ای جز عقبگرد و ارتجاع نخواهد داشت. چرا که معمولاً نسلهای بعد از نسلهای پیشین با تجربه تر وآگاهترند.
عوامل بیرونی موثر بر شیوع خرافات:
بررسی شد که محیط جامعه بشری تاثیر مستقیم در ایجاد و پرورش خرافات دارد، جامعه ایرانی ما طی قرن متوالی سرگذشت ها و احوال و افکار مختلفی همگام با سلائق متفاوتی را سپری کرده است . چیزی که قطعی است نبود تاریخ معین درتعیین عصر شیوع خرافات در ایران است. با شواهدی از تاریخ و قول بعضی از مورخان به اصل مطلب بیشتر قرین می شویم .
معتقدات و افکار، در جامعه ایرانی به دو شعبه تقسیم می شود:
۱- افکار و اعتقاداتی که ریشه در بین خود مردم دارد.
۲- افکار و اعتقاداتی که میراث ملل بیگانه است.
اقسام خرافات:
گروهی قائلند با آن که در تاریخ فرهنگ بشری، خرافه پرستی، تاکنون جلوه های متنوع و فراوانی داشته واز حد شمار خارج است، شاید بتوان آنها را از لحاظ اقبال فردی و جمعی اشخاص یا از لحاظ زیانهایی که بطور انفراد یا اجتماع برای بشر داشته اند ، به سه نوع ذیل تقسیم کرد:
◄ خرافاتی که جنبه فردی و عوام پسندانه دارد. این گونه خرافات، عقایدی واهی را در بر می گیرد، که افراد یا اقلیتهای خاص در یک جامعه به آن معتقد هستند و طبعاً زیان رفتارهای ناهنجار و نگرانی های برخاسته از آنها، ضمن آنکه مستقیماً به خود آن اشخاص خرافه پرست می رسد بطور غیر مستقیم دامن اجتماع آنها را نیز می گیرد.
◄ خرافاتی که جنبه اجتماعی و سیاسی دارد. مقصود از خرافات اجتماعی ، افکار موهوم و علایق و احساسات غیر منطقی است که اکثریت جامعه به آن معتقد و پا بند می شوند و گاه آنگونه از آنها هواداری میکنند که برای حفظ و بقایشان حاضرند جان و مال خویش را فدا سازند ، زیان این گونه پندارها که غالباً به صورت آرمانهای ملی یا شبه دینی جلوه گر می شود عمومی است بت پرستی و مکتبهای اعتقادی از این گونه است.
◄ خرافات سیاسی نیز شامل اندیشه های عوام فریبانه و منحطی است که گروههای افراطی یا احزاب خاص و سیاست مداران خودخواه قدرت طلب برای ارضای حس برتری طلبی خویش از آن سود می جویند و با تحریک عواطف بظاهر مقدس اقوام و طوائف، نظیر دفاع از ملیت و آب و خاک و یا با توجیه فرضیه های شبه علمی چون برتری بیولوژیکی نژادها به مقاصد توسعه طلبانه خود جامه عمل می پوشانند.
پی نوشتها:
۱- علی اکبر دهخدا ، لغت نامه ، تهران سازمان لغت نامه ، ۱۲۵۸ - ۱۳۳۴ هجری شمسی ، ج ۲۰، ص ۳۸۷
۲- حسن عمید ، لغت نامه ، تهران ، امیر کبیر ، ۱۳۷۹ ، ج۱، ص ۸۴۳
۳- خرافات چیست، ترجمه رضوان صدقی نژاد ، کردستان نشر گلمهر ، ۱۳۸۳ ، ص ۶
۴- فرهنگ خرافات اکسفورد ، ترجمه ابراهیم محمد بیگی ، انتشارات عبید زاکانی ، مرداد ۷۲، ص ۶
۵- همان ، ص ۱۷
۶- همان ، ص ۶۰
۷- همان ، ۶۱
۸- همان ، ص ۱۰۱
۹- همان ، ص ۱۰۰
۱۰- همان ، ۷۴
۱۱- حمیده سعیدی ، وضعیت خرافات و موهومات در استان خراسان ، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، اسفند ۷۹ ، ص ۱۷
۱۲- محمد حسین پاکدامن ، جامعه د رقبال خرافات ، مشهد ، انتشارات مرندیز ، چ- اول ، ۱۳۷۸ ، ص ۴۴
۱۳- محمد حسن -اکدامن ، جامعه درقبال خرافات ، ص ۷۶ تا ۸۷
۱۴- محمد حسن -اکدامن ، جامعه در قبال خرافات ، ص ۴۶
تگ: خرافات, خرافه پرستی
